Gomółki - podkarpacki przysmak

Ziemia krośnieńska to prawdziwa skarbnica tradycji kulinarnych.  Spośród wielu regionalnych przysmaków liczną grupę stanowiły przekąski. Wśród nich niezwykłą popularnością cieszyły się gomółki, dawniej przygotowywane niemalże w każdym domu.

Gomółki to tradycyjne, niewielkie, słone placki zrobione z suszonego białego sera z dodatkiem przypraw. Mogły mieć one zarówno miękką, jak i twardą konsystencję. Były zarówno dodatkiem do innych potraw, jak i samodzielnym daniem. Niekiedy dodawano gomółki nawet do żuru czy barszczu. Był to niezastąpiony dodatek do chleba podczas pracy lub w czasie podróży. Jako tłuste i słone przysmaki gomółki doskonale nadawały się jako przekąski do piwa. Zgodnie ze zwyczajami Podkarpacia gomółki były także tradycyjną potrawą okresu Wielkiego Tygodnia i Wielkiej Nocy oraz ozdobą koszyków ze święconką. Uważano je za jeden z najlepszych dodatków do świątecznego żuru.

Z materiałów etnograficznych wiadomo, w jaki sposób na początku XX wieku przygotowywano gomółki z sera. Po zebraniu śmietany, naczynie z zsiadłym mlekiem ustawiano w pobliżu pieca i po pewnym czasie wlewano je do woreczka lnianego, by odciekła serwatka. Następnie przekładano zawartość woreczka do donicy i urabiano za pomocą warząchwi. Na gomółki urabiano ser z solą i pieprzem oraz z miętą lub kminkiem. Często dodawano do sera żółtka. Z przygotowanej masy formowano niewielkie stożki, gałki lub kule, które na deseczkach wsuwano do pieca do wypieku chleba. Co ciekawe w samym Krośnie gomółki suszone były na piecach kaflowych. Na dawnych weselach wiejskich nikt nie słyszał o plackach czy ciastkach – za największy przysmak uchodziły właśnie gomółki. Przygotowane na wesele gomółki szybko znikały ze stołów, panował bowiem zwyczaj, że goście nie tylko jedli, ale i zabierali do domów jako prezent dla dzieci.

Wysuszone gomółki przechowywano w spiżarniach i jedzono przez całą zimę, gdy brakowało mleka. Wówczas ścierano je i podawano w takiej formie. Co ważne, były smaczną i aromatyczną przekąską. Można było je długo przechowywać, niekoniecznie w chłodzie, tygodniami zachowywały świeżość i nie psuły się pod wpływem coraz wyższej temperatury. Jeśli chciano by gomółki były kolorowe dodawano różne przyprawy: miętę (kolor zielony) lub paprykę (kolor różowy). To właśnie w zależności od dodanych przypraw mogły mieć różny smak: kminkowy, paprykowy, miętowy, ziołowy lub czosnkowy.

Dziś gomółki to trochę zapomniana tradycja kulinarna, ale przysmak ten wciąż można spotkać na Podkarpaciu. Ta smaczna i zdrowa przekąska została wpisana na podkarpacką Listę Produktów Tradycyjnych. Umiejętność wykonywania gomółek z sera, obecnie jest coraz bardziej znana także dzięki kołom gospodyń wiejskich.

Łukasz Stachurski

Przygotowanie materiału odbyło się w ramach realizacji przedsięwzięcia „Jak kulturę młodym przekazywać – cykl szkoleń i warsztatów podnoszących kwalifikacje kadry kultury” - przedsięwzięcie jest realizowane z programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU.

Zrealizowano przy pomocy finansowej Miasta Krosna