Budynek dworca

Dworzec kolejowy w Krośnie był niegdyś obok kościoła farnego i urzędu miejskiego najważniejszym budynkiem miasta. Każdy kto przybywał do Krosna pierwsze kroki stawiał no nim, a dla tych którzy wyjeżdżali i opuszczali miasto był obrazem który ich żegnał i ostatnim jaki zapamiętali. Od prawie półtora wieku był krośnieńskim świadkiem najważniejszych wydarzeń w Polsce i na świecie. Zachowały się fotografie z krośnieńskiego dworca ukazujące rozładunek samolotów podczas I wojny światowej, zdjęcia niemieckich żołnierzy podczas II wojny światowej. Dworzec towarzyszył krośnianom w okresie niesuwerennej Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, podczas narodzin i upadku socjalizmu i komuny, w transformacji systemowej i ustrojowej, w czasach rodzącej się nowej demokratycznej Polski czy podczas wizyty papieża Jana Pawła II.

Geneza powstania linii kolejowej i dworca kolejowego w Krośnie rozpoczyna się jeszcze w czasach walk o niepodległość Polski. Starania o to, aby Krosno - miasto położone w Galicji na terenie monarchii austro-węgierskiej stało się częścią Galicyjskiej Kolei Transwersalnej rozpoczęły się już w 1878 r. za sprawą Rady Miasta Krosna.

Galicyjska Kolej Transwersalna była jedną z największych inwestycji w historii kolejnictwa na ziemiach polskich i kosztowała skarb Austro-Węgier 35 milionów guldenów. Kolej budowę zawdzięczała zbliżającej się I wojnie światowej, jako jedyny sposób szybkiego i masowego transportu żołnierzy, maszyn, sprzętu oraz broni. W 1881 r. Izba Deputowanych austro-węgierskiego parlamentu zaakceptowała projekt ustawy o wydaniu koncesji na budowę Galicyjskiej Kolei Transwersalnej. O jak najszybsze podpisanie ustawy prosili cesarza arcyksiążęta Albrecht Franciszek Rudolf von Habsburg i jego młodszy brat Karol Ferdynand. 28 grudnia 1881 r. Franciszek Józef łaskawie ulega; budowa Galicyjskiej Kolei Transwersalnej ma rozpocząć się w 1882 roku, uświetniając w ten sposób 500-lecie rządów Habsburgów. Galicyjska linia kolejowa o łącznej długości ok. 800 km przebiegała równoleżnikowo z zachodu na wschód przez górskie obszary Karpat, równolegle do oddanej w roku 1851 drogi 28. Linia kolejowa przecięła doliny najważniejszych rzek karpackich, stąd jej nazwa pochodzi od łacińskich słów “trans versalis” tj. poprzeczna.

Miasto w sprawie budowy kolei w Krośnie interweniowało w samym Wiedniu. Władze miasta aby uzyskać połączenie kolejowe zobowiązały się bezpłatnie odstąpić na własność przedsiębiorstwu budowy kolei część własnego gruntu pod budowę nowej stacji kolejowej w Krośnie. Starania krośnieńskich rajców szybko doszły do skutku i zakończyły się wielkim sukcesem. Linię kolejową przez Krosno budowano w latach 1881-1883. Nowy budynek dworca kolejowego został oddany do użytku w lipcu 1883 r. a kryty peron dobudowano już w 1886 r. Była to murowana, dwukondygnacyjna budowla z cegły na rzucie prostokąta. Do początku XX w. dworzec składał się tylko z jednego, piętrowego budynku. Niższa, parterowa część dworca została dobudowana od strony wschodniej zapewne w 20-leciu międzywojennym. Na pocztówce z 1910 r. widnieje tylko budynek piętrowy, podczas gdy fotografie z lat 20-tych i 30-tych ukazują już dwa budynki, piętrowy od strony zachodniej i parterowy od strony wschodniej. Budynek dworca przez okres 100 lat tętnił życiem mieszkańców i osób przyjezdnych. Na parterze budynku piętrowego znajdowały się kasy biletowe, świetlica dworcowa oraz bar dworcowy, na piętrze zaś znajdowały się mieszkania dla kolejarzy i obsługi technicznej dworca.

Łukasz Stachurski

Przygotowanie materiału odbyło się w ramach realizacji przedsięwzięcia „Jak kulturę młodym przekazywać – cykl szkoleń i warsztatów podnoszących kwalifikacje kadry kultury” - przedsięwzięcie jest realizowane z programu wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju, realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU.

Zrealizowano przy pomocy finansowej Miasta Krosna.