Wystawa prezentowana w Etnocentrum w okresie lipca i sierpnia zatytułowana "W czepcu urodzona - rekonstrukcje rodzinne" to projekt artystyczno-badawczy Natalii Hładyk.

Sama autorka mówi o nim:

Tytułowy projekt jest moją rodzinną opowieścią o kobietach, które nie miały tyle szczęścia, co ja. Moje babki i prababki żyły w innych, trudnych czasach — biednych, naznaczonych wojnami i deportacją. W wyniku tego ostatniego wydarzenia nasze rodzinne pamiątki zostały utracone. Pozostały jedynie wspomnienia mojej babci — Anny Adzymy z domu Dedła, która urodziła się w 1932 roku w przysiółku Ług należącym do Zdyni (łem. Łuh, powiat gorlicki).

Fot. Natalia Hładyk

Oprócz zrekonstruowanych elementów kobiecego stroju łemkowskiego — czepca, krezy, paciurków (korali), gerdanu oraz party (obrzędowego weselnego nakrycia głowy druhny) — na wystawie znajdą Państwo opisy, świadectwa i fotografie rodzinne. Tych ostatnich zachowało się niewiele, głównie z lat 50. XX wieku. Starsze fotografie, przywiezione między innymi przez moją praprababkę z Ameryki, zostały zniszczone przez polskiego żołnierza na jednej ze stacji rozładunkowych PKP na Dolnym Śląsku.

Projekt ten traktuję bardzo osobiście. Powstał z potrzeby odtworzenia rodzinnych pamiątek — artefaktów, które niegdyś określały status społeczny moich przodkiń. To tak, jakbym przywoływała JE ponownie, dając im głos i przestrzeń.

JAKBY OŻYŁY — DLA MNIE I NASTĘPNYCH POKOLEŃ.

Rekonstrukcji pięciu wspomnianych wcześniej elementów dokonywałam na podstawie ustnych świadectw mojej babci, kwerend muzealnych (opisów i eksponatów), a także archiwalnych fotografii pochodzących ze zbiorów Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Opierałam się na materiałach dotyczących środkowej Łemkowszczyzny — Zdyni i Ługu oraz sąsiednich miejscowości: Koniecznej, Gładyszowa, Krzywej, Czarnego, Lipnej i Radocyny, a także bardziej oddalonej Krynicy, zachowując tradycyjne łemkowskie nazewnictwo.

Nie mam stuprocentowej pewności, że moje rekonstrukcje wiernie oddają ozdoby moich przodkiń, ponieważ babcia nie pamięta wszystkich szczegółów.

Z WDZIĘCZNOŚCI UBIERAM I OZDABIAM JE TAK, JAKBYM CHCIAŁA JE WIDZIEĆ.

Chciałabym, żeby miały wszystko.

Jeśli mówi się o kimś, że jest „w czepcu urodzony”, oznacza to, że osoba ta ma szczęście.

Projekt „W czepcu urodzona — rekonstrukcje rodzinne” został zrealizowany w 2024 roku w ramach stypendium przyznanego w programie Inwestycja A2.5.1. Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.

W 2026 roku koncepcja projektu została poszerzona o cykl siedmiu portretów kobiet – ikon kultury, sztuki i mody – ukazanych w zrekonstruowanych łemkowskich czepcach. Zestawienie to otwiera nowy wymiar interpretacji, skłaniając do refleksji nad kulturowymi rolami przypisywanymi kobietom, sposobami ich przedstawiania oraz społecznymi oczekiwaniami wobec kobiecej tożsamości.

 Fot. Natalia Hładyk

Natalia Hładyk — artystka wizualna i animatorka kultury, autorka symbolicznych drzwi (obiektów) zrealizowanych
w pięciu nieistniejących łemkowskich miejscowościach – jednego z najważniejszych współczesnych projektów artystycznych poświęconych pamięci o Łemkach. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie oraz Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki. Brała udział w ponad siedemdziesięciu wystawach zbiorowych w kraju i za granicą oraz dwóch wystawach indywidualnych. Wieloletnia kuratorka i koordynatorka projektu „Łemkowskie Jeruzalem”, poświęconego współczesnej sztuce łemkowskiej. Mieszka i pracuje w Gorlicach.

CZAS TRWANIA WYSTAWY: od 10 lipca do 30 sierpnia 2026

MIEJSCE: Galeria wystaw czasowych w Etnocentrum Ziemi Krośnieńskiej

WSTĘP: wolny, w godzinach pracy instytucji